Zmiany w przepisach dotyczących cudzoziemców i rynku pracy

Od czerwca wchodzą w życie nowe przepisy dotyczące zatrudnienia cudzoziemców w Polsce. Co się zmienia? Przede wszystkim wyższe kary i surowsze sankcje za nielegalne zatrudnianie cudzoziemców, więcej przesłanek do odmowy wydania zezwolenia na pracę, rezygnacja z testu rynku pracy czy wprowadzenie automatyzacji wysyłania wniosków. Sprawdź podsumowanie kluczowych zmian w przepisach.

Ustawa o zatrudnianiu cudzoziemców

Od czerwca zaczyna obowiązywać regulacja Ustawy z dnia 20 marca 2025 o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jej celem jest ograniczenie nadużyć, usprawnienie procedur dotyczących powierzania pracy cudzoziemcom, zmniejszenie zaległości w załatwianiu spraw przez urzędy oraz pełna elektronizacja takich postępowań.

Nowa definicja nielegalnej pracy cudzoziemca

W art. 2 pkt 2 ustawy doprecyzowano i uporządkowano definicję nielegalnego powierzenia pracy cudzoziemcowi. Przyjęto, że oznacza to powierzenie pracy cudzoziemcowi, który spełnia przynajmniej jeden z poniższych warunków:

• nielegalnie przebywa na terytorium RP,
• jego podstawa pobytu nie uprawnia go do wykonywania pracy,
• nie ma zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy wpisanego do ewidencji oświadczeń, jeżeli są wymagane,
• pracuje na innych warunkach lub na innym stanowisku niż określone w:
  • zezwoleniu na pracę,
  • oświadczeniu o powierzeniu pracy wpisanym do ewidencji oświadczeń,
  • zezwoleniu na pobyt czasowy i pracę, o którym mowa w odpowiednich przepisach Ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,
• nie zawarł umowy w formie pisemnej.

Według  nowych przepisów nielegalnym zatrudnieniem jest już nie tylko zatrudnienie bez zezwolenia, ale także zatrudnienie na innych warunkach lub na innym stanowisku niż określone w zezwoleniu. A zatem nawet niewielka zmiana zakresu obowiązków cudzoziemca bez aktualizacji zezwolenia może narazić pracodawcę na odpowiedzialność za nielegalne zatrudnienie.

Brak uznania wiz z innych państw Schengen

Ustawa o zatrudnianiu cudzoziemców nie zawiera przepisów umożliwiających legalne zatrudnienie w ramach zezwoleń na pracę cudzoziemców na podstawie wizy wydanej przez inne państwo strefy Schengen. Dla branż opierających się zatrudnianiu cudzoziemców zmiana ta może oznaczać zwiększenie kosztów i czasu obsługi procesów rekrutacyjnych.

Warto przy tym wspomnieć o regulacji w Ustawie z dnia 04. 04. 025 o zmianie niektórych ustaw w celu wyeliminowania nieprawidłowości w systemie wizowym RP, która wprowadziła zmianę do Ustawy o cudzoziemcach.

A mianowicie, zmienił się art. 116 Przesłanki odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Od teraz cudzoziemcy przebywające w Polsce na podstawie Kart Pobytu wydanych przez inne państwo Schengen nie będą mogli składać wniosku w celu udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. W przypadku złożenia takiego wniosku – dostaną odmowę.

Zaostrzenie kar za nielegalne zatrudnienie

Kluczową kwestią w nowych przepisach wynikających z Ustawy o zatrudnianiu cudzoziemców jest podniesienie kar za nielegalne zatrudnianie cudzoziemców. Art. 84 ust. 1 stanowi, że kto nielegalnie powierza pracę cudzoziemcowi, podlega karze grzywny od 3 000 zł do 50 000 zł.

Co istotne, zgodnie z ust. 13, karę wymierza się w kwocie nie niższej niż 3 000 zł za każdego cudzoziemca. Oznacza to, że przy nielegalnym zatrudnieniu np. 10 cudzoziemców minimalna kara wyniesie 30 000 zł.

Dodatkowe, przewidziano surowsze sankcje za wykroczenia, takie jak: wprowadzanie cudzoziemca w błąd czy żądanie korzyści majątkowej w zamian za uzyskanie zezwolenia na pracę. Kary mogą wynosić nawet do 6 000 zł za przypadek.

Zwiększone obowiązki informacyjne i dokumentacyjne

Obowiązkowa elektronizacja procedur

Zgodnie z art. 8 ust. 2-5 Ustawy o zatrudnianiu cudzoziemców, wnioski o wydanie zezwolenia na pracę oraz dokumenty dotyczące wniosku będzie można składać wyłącznie za pomocą systemu teleinformatycznego. Wnioski złożone w inny sposób będą pozostawiane bez rozpoznania.

Przekazywanie kopii umów

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2, pracodawca będzie musiał przekazać organowi, który wydał zezwolenie na pracę, kopię umowy z cudzoziemcem w języku polskim przed powierzeniem mu pracy.

Powiadomienia wojewody o zmianach sytuacji

 Art. 19 skraca dotychczasowy okres z 3 do 2 miesięcy i wprowadza obowiązek powiadomienia organu, jeżeli:

• cudzoziemiec nie podejmie pracy w ciągu 2 miesięcy (wcześniej 3 miesięcy) od początkowej daty ważności zezwolenia;
• przerwie pracę na okres przekraczający 2 miesiące (wcześniej 3 miesiące);
• zakończy pracę wcześniej niż 2 miesiące (wcześniej 3 miesiące) przed upływem okresu ważności zezwolenia.

Powiadomienia dotyczące oświadczeń

Art. 70 utrzymuje istniejący obowiązek powiadamiania starosty o statusie zatrudnienia cudzoziemca, ale z dokładniejszym określeniem terminów:

• 7 dni na powiadomienie o podjęciu pracy przez cudzoziemca (termin pozostaje bez zmian),
• 14 dni na powiadomienie o niepodjęciu pracy przez cudzoziemca (wydłużenie terminu).

Obowiązek informowania o zakończeniu pracy

Przepisy wprowadzają nowy obowiązek dla pracodawców informowania wojewody o utracie pracy przez cudzoziemca posiadającego zezwolenie na pobyt czasowy i pracę. Dotychczas obowiązek ten spoczywał wyłącznie na cudzoziemcu, teraz odpowiedzialność jest podzielona.

Pracodawca ma obowiązek poinformować właściwy urząd wojewódzki w ciągu 15 dni od zakończenia zatrudnienia. Jest to istotna zmiana, która wymaga od pracodawców monitorowania nie tylko statusu zezwoleń na pracę, ale również zezwoleń pobytowych pracowników.

Nowe przesłanki odmowy wydania zezwolenia na pracę

• Nieopłacanie składek na ubezpieczenia społeczne i podatków. W odróżnieniu od poprzednich przepisów, przesłanka ta będzie miała charakter obligatoryjny, a nie fakultatywny.

• Działalność w celu ułatwiania wjazdu na terytorium RP. W celu ustalenia tej okoliczności będzie się brało pod uwagę m.in. stosunek liczby powiadomień o niepodjęciu pracy do liczby wydanych zezwoleń oraz informacje o zgłoszeniu cudzoziemców do ubezpieczeń społecznych.

• Nielegalny outsourcing pracowniczy. Odnosi się do sytuacji, kiedy pracę cudzoziemcowi powierzył podmiot, który nie jest agencją pracy tymczasowej, a praca jest wykonywana na rzecz osoby trzeciej.

• Brak wykonywania pracy w przeszłości. – Cudzoziemiec posiadał zezwolenie na pracę i wjechał do Polski w ciągu ostatnich 2 lat, ale nie wykonywał pracy w Polsce. Przepis ten ma przeciwdziałać otrzymaniu zezwolenia tylko w celu uzyskania wizy, bez rzeczywistego zamiaru podjęcia pracy.

Krótsze zezwolenie na pracę

Nowe przepisy wprowadzają ograniczenie czasu wydania zezwolenia na pracę, kiedy:

• Podmiot prowadzi działalność gospodarczą krócej niż rok.
• Zatrudnienie nie przekracza 1/2 pełnego etatu.

W takich przypadkach zezwolenie na pracę może być wydane mak. na 1 rok (zamiast standardowych 3 lat). Podobne ograniczenia dotyczą zezwoleń na pracę w związku z pełnieniem określonej funkcji (art. 38) oraz zezwoleń dla cudzoziemców delegowanych (art. 43).

Lista zawodów zamiast testu rynku pracy

Ustawa rezygnuje z dotychczasowego testu rynku pracy (tzw. informacji starosty), zastępując go elastyczniejszym mechanizmem. Zgodnie z art. 31, starosta na wniosek dyrektora powiatowego urzędu pracy może określić listę zawodów, dla których nie będą wydawane zezwolenia na pracę na terenie powiatu ze względu na trudną sytuację na lokalnym rynku pracy.

Przy tworzeniu takiej listy starosta bierze pod uwagę stopę bezrobocia, zwolnienia grupowe i inne czynniki lokalne. Lista musi uzyskać pozytywną opinię powiatowej rady rynku pracy i zostać zatwierdzona przez wojewodę.

Nowy mechanizm będzie bardziej elastyczny i dopasowany do lokalnych uwarunkowań rynku pracy. Dzięki temu może ułatwić zatrudnianie cudzoziemców w zawodach, gdzie rzeczywiście brakuje pracowników polskich.

Listę zawodów będzie prowadzić minister właściwy ds. pracy (obecnie Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej). Będzie dostępna na platformie praca.gov.pl oraz w Biuletynie Informacji Publicznej resortu. Wnioskodawca nie będzie musiał przechodzić odrębnej procedury weryfikacji. Jedynie zawód, w którym będzie chciał zatrudnić cudzoziemca ma nie znajdować się na liście zawodów wyłączonych.

Co jeszcze warto wiedzieć?

Od czerwca 2025 r. obowiązująca do tej pory Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy przestaje obowiązywać. Zostaje zastąpiona Ustawą z dnia 20 marca 2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia, która m.in. nakłada 2-letni okres karencji na agencje pracy obsługujące cudzoziemców. Oznacza to, że zatrudnianie cudzoziemców, których praca wymaga zezwolenia lub oświadczenia, jest możliwa dopiero po 2 latach odkąd agencja uzyskała wpis do rejestru.

Źródła:

• Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia
• Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
• Ustawa z dnia 4 kwietnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu wyeliminowania nieprawidłowości w systemie wizowym Rzeczypospolitej Polskiej
• Ustawa z dnia 24 kwietnia 2025 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw
• https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/cudzoziemcy-ulatwienia-w-zatrudnieniu-wyzsze-sankcje-za-lamanie-prawa